Make your own free website on Tripod.com
 

 
Gouden Eeuw
 Index

Door welke factoren is de Gouden Eeuw begonnen?

 

Zoals bij vrijwel alle belangrijke gebeurtenissen die plaats gevonden hebben zijn er meerdere oorzaken aan te wijzen. Bij iets als de "Gouden Eeuw" die het hele toenmalige Nederland gedurende 50 - 100 jaar op zijn kop zette, zijn er vele verschillende oorzaken te vinden. Bekeken vanuit de verschillende belangrijke invalshoeken (economisch, politiek, cultureel, militair) zijn er in deze "Gouden Eeuw" vele veranderingen te constateren. Nu zal ik voorlopig nog in hoofdlijnen de belangrijkste oorzaken voor de start van de "Gouden Eeuw" aangeven: - De Nederlanders deden zo rond 1500 - 1520 een belangrijke ontdekking: het zouten, ook wel pekelen genoemd. Deze ontdekking was vooral van belang voor de visserij. Door eerst de ingewanden uit de vis te halen en hem daarna in het zout te stoppen bleef de vis veel langer vers. Dit betekende dat de vissers langer op zee konden blijven en dat de vis verder verhandeld kon worden. Een andere belangrijke uitvinding op het gebied van de visserij was de Fluit. Het was een heel goedkoop vrachtschip dat veel kon vervoeren maar heel weinig kostte in de aanschaf. - In de late 16e eeuw was er in Europa sprake van een bevolkingsexplosies. Hierdoor zelfs landen als Spanje niet genoeg voedsel voor eigen bevolking produceren. De Nederlanders grepen hun kans en kregende handel op de Oostzee in handen. Hiervandaan konden ze zeer goedkoop hout en graan halen. De landen rond de Oostzee (Rusland, Zweden, Finland) waren erg arm en er waren grote bossen voor het hout en vlaktes voor de graan. Nederlanders verkochten deze graan en hout voor veel meer aan het drukbevolkte Europa. In het figuur hierboven is goed te zien hoe de handel op de Oostzee precies verliep.

 

-           Door het geld wat nu verdient werd, ontstond er een vraag naar kunst. Door deze vraag kwamen er binnen een redelijk korte tijdsperiode veel kunstenaars, maar ook wetenschappers naar de voorgrond. Vooral de wetenschappers hadden nog een duidelijke invloed op het verloop van de "Gouden Eeuw" door de uitvindingen die ze deden. Van deze uitvindingen is de molen waarschijnlijk wel het belangrijkste. 

-           Een van de belangrijkste oorzaken van de "Gouden Eeuw"is de ontdekking van de molen. De molen was de voorloper van de IndustriŽle Revolutie omdat hij handelingen kon verrichten zonder dat daar spierkracht aan toegevoegd behoefde te worden. Eerst werd hij gebruikt om enkele meren (Haarlemmermeer b.v.) droog te malen, later ook voor andere dingen. Een van de belangrijkste toepassingen verder van de molen was dat je er ook, veel sneller en beter dan met de hand, hout mee kon zagen. Dit was dan ook de reden dat, toen de molens in de Zaanstreek eenmaal af waren en op volle toeren draaiden, Nederland een relatief heel goedkoop de grootste vloot van Europa kon bouwen, enerzijds door het snelle zagen, anderzijds door het goedkope hout vanuit de Oostzee. 

-           En uiteraard ook de VOC had een bijzonder groot aandeel in de "Gouden Eeuw". Voor 1600 waren er ook al wel compagnieŽn die specerijen uit het verre oosten halen, maar deze waren vaak klein en moesten, behalve tegen de gevestigde zeemachten (Spanje, Portugal) ook nog tegen elkaar opnemen. Al snel hadden ze door dat dit niet zo zou werken en ze besloten om van alle kleinere, een hele grote compagnie te maken, de VOC. De VOC konden heel goedkoop aan goede schepen komen vanwege het hout dat gezaagd werd in de Zaanstreek en was al snel een grootmacht. Zo rond 1650 hadden de VOC de laatste Spanjaarden, Portugezen en Engelsen uit IndiŽ verdreven en zo dus het monopoly over de specerijen in handen. Op 20 maart 1602 werd de VOC opgericht. De VOC was het eerste naamloze vennootschap, dit betekend dat het kapitaal verdeeld in aandelen was. Hierdoor kwam de VOC ook aan haar startkapitaal, ongeveer 6.5 miljoen gulden, wat in die tijd een gigantisch bedrag was. Dit geld kwam vooral van de rijkere burgerij, maar ook van het arme deel van de bevolking. Hoewel dit systeem met een aandelen vermogen erg modern was, was er nog iets bijzonders met de VOC. Ze kreeg het recht om oorlogen te beginnen, handelsposten op te richten, vrede te sluiten, forten te bouwen en die te bemannen met soldaten. En dit allemaal uit naam van de Republiek !!

Hierboven is te zien dat het aantal schepen dat naar Oost IndiŽ vertrekt door de jaren wel toeneemt, en dat het met de jaren de kans ook steeds groter is dat een schip terugkeert. Het laatste jaartal: 1790 – 1795 is het einde voor de VOC, dan wordt de Republiek door Napoleon ingenomen en wordt de VOC staatseigendom.

De onafhankelijkheids oorlog tegen Spanje is ook nog een belangrijke factor voor het beginnen van de "Gouden Eeuw". De oorlog kostte veel geld en veel materiaal, hierdoor had iedereen werk en was er vrijwel geen werkloosheid. En een land met weinig werkeloosheid is een gezond land. Maar wat misschien nog wel belangrijker was, is dat er in die tijd een sterk gevoel van saamhorigheid was en dit had ook zijn effect op de economie.

Uiteraard waren er nog meer redenen, maar er zijn er waarschijnlijk te veel om op te noemen. De factoren hierboven zijn echter wel de belangrijkste oorzaken.